Uit PISA 2025 blijkt dat 39% van de Nederlandse vijftienjarigen het basisniveau voor lezen niet haalt. De problemen zijn vooral groot onder leerlingen in het vmbo. Omdat een groot deel van deze leerlingen doorstroomt naar het mbo, heeft de ontwikkeling van hun leesvaardigheid ook gevolgen voor het middelbaar beroepsonderwijs.
De leermethode Biologie voor analisten maakt gebruik van nieuwe inzichten over effectief leesonderwijs: kennisrijke opdrachten waarin lezen wordt gecombineerd met praten en schrijven.
De verschillen tussen opleidingstypen zijn enorm. In PISA 2025 bedraagt de gemiddelde leesscore 553 op het vwo, 488 op de havo, 401 op vmbo gl/tl, 349 op vmbo kader en 317 op vmbo basis. De grafiek toont de gemiddelde scores en spreiding in leesvaardigheid naar opleidingstype.
Leerlingen die onder het basis leesvaardigheidsniveau scoren, beheersen alleen de eenvoudige vorm van lezen. Bij complexere teksten hebben deze leerlingen moeite om de tekst zelfstandig te begrijpen.
Niet alleen het leesbegrip neemt af, ook de leesmotivatie staat onder druk. Een mogelijke oorzaak is dat het onderwijs in begrijpend lezen sterk is gaan draaien om het beantwoorden van vragen over teksten. Daardoor bestaat het risico dat leerlingen vooral leren hoe ze vragen over een tekst moeten beantwoorden, in plaats van hoe ze een tekst diepgaand kunnen begrijpen. Dergelijke lessen worden door leerlingen als saai en weinig motiverend ervaren (Tijdschrift Taal, 2023).
Kennisrijke opdrachten met lezen, praten en schrijven
Een belangrijke ontwikkeling in het leesonderwijs is meer aandacht voor geïntegreerd taalonderwijs, waarbij taalontwikkeling wordt verbonden met kennis van de wereld en betekenisvolle contexten. Lezen is, samen met praten en schrijven, een van de middelen waarmee dat leren plaatsvindt (Levende Talen, 23 september 2026).
Dit is hoe taalwetenschappers nu denken over effectief leesonderwijs:
- Laat leerlingen gevarieerde teksten van goede kwaliteit lezen.
- Laat leerlingen actief aan de slag gaan met teksten door erover te praten en te schrijven.
Deze aanbevelingen zijn geïntegreerd in de leermethode Biologie voor analisten. In de nieuwe online leeromgeving zijn kennisrijke opdrachten opgenomen, waarmee studenten in het laboratoriumonderwijs hun leesvaardigheid kunnen verbeteren.
De opdracht “Lezen als laboratoriumvaardigheid” laat bijvoorbeeld zien hoe dat werkt. Een actueel NRC-artikel over resistente schimmels vormt de basis voor deze kennisrijke opdracht die voorkennis activeert en dwingt tot precies lezen. Studenten werken in groepjes aan een scherpe stelling over de toelating van antischimmelmiddelen in de landbouw. Ze formuleren argumenten voor én tegen en komen tot een compromis dat ze klassikaal verdedigen. Dit traint niet alleen taalvaardigheid, maar ook het soort redeneren dat hoort bij professioneel handelen: afwegen, nuanceren, standpunten onderbouwen.
Ten slotte reflecteren studenten individueel. Ze schrijven over het grootste risico van resistente schimmels, over verantwoordelijkheid en beleid, en over een begrip uit het krantenartikel dat nieuw voor hen was.
Lezen is in dit type opdrachten geen basisvaardigheid die eerst op orde moet zijn voordat het echte leren kan beginnen. Het is, samen met praten, luisteren en schrijven, een van de middelen waarmee leren plaatsvindt.